Cmentarz żydowski w Miejscu
Na zabytkowym cmentarzu żydowskim, położonym w lesie pomiędzy wsiami Miejsce i Świerczów, zachowało się do dnia dzisiejszego około 230 nagrobków.
Najstarszy z nich pochodzi z 1772 r. i należy do Gitel, córki Abrahama. Nie zachowała się znana nam jedynie z fotografii wykonana z drewna dębowego macewa z jeszcze starszego grobu Chajosen,córki Aleksandra, która zmarła 19 lutego 1771 r. Znajdowała się ona w zbiorach wrocławskiego Muzeum Żydowskiego i zaginęła podczas II wojny światowej.
Zanim powstał cmentarz
Zagadką jest gdzie Żydzi chowali swoich zmarłych przed założeniem kirkutu. Wzmianki o obecności ludności wyznania mojżeszowego w Miejscu pochodzą już z II poł. XVII w. (ok. 1657 r.). Początkowo była to mała społeczność, ale już po stu latach Żydzi stanowili 13% mieszkańców zasiedlanego przez 200 osób Miejsca. Być może przed 1771 r. grzebano zmarłych członków gminy na wydzielonej części cmentarza przy wybudowanym w 1565 r. drewnianym kościele ewangelickim.
Gmina żydowska w Miejscu w okresie rozkwitu
W sierpniu 1787 r. gmina żydowska podpisała umowę o kupnie gruntów pod cmentarz, co legalizowało funkcjonowanie nekropolii. Odprowadzany do starostwa w Namysłowie czynsz z kirkutu i synagogi w Miejscu wynosił rocznie 20 talarów. Już cztery lata później rosnąca ilość wyznawców judaizmu wymusiła powiększenie cmentarza. Niedługo potem wybudowano dom przedpogrzebowy (Bet Tahara), a kirkut otoczono murowanym ogrodzeniem.
Szczyt żydowskiego osadnictwa w Miejscu nastąpił mniej więcej w połowie XIX w. Wówczas wieś zamieszkiwało 241 Żydów pośród wszystkich 803 mieszkańców (30 % ludności). Liczba żydowskich mieszkańców zaczęła jednak bardzo szybko spadać i w 1862 r. było ich jedynie 27. W 1890 r. gmina została przyłączona do namysłowskiej gminy żydowskiej (od 1860 r. stanowiła jej filię). Główną przyczyną malejącego odsetku Żydów w Miejscu była ich emigracja do lepiej rozwiniętych miast w Niemczech, a także wyjazd do Ameryki.
Gdy zamilkły żałobne tony
Ostatni pochówek w przeszło 160-letniej historii kirkutu miał miejsce 20 czerwca 1932 r. Od 1939 r. teren stanowił własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech. Cztery lata później grunty wyceniono na 150 marek niemieckich i zaoferowano ich kupno namysłowskiemu starostwu. W czasie II wojny światowej i bezpośrednio po jej zakończeniu nastąpiła dewastacja cmentarza. Zniszczeniu uległo wiele nagrobków, rozebrano także mur kirkutu.
Inwentaryzacja, wykonana na cmentarzu żydowskim w Miejscu w 1989 r., mówi o 281 nagrobkach znajdujących się na terenie kirkutu. 144 z nich stanowiły macewy stojące, 88 to nagrobki leżące – macewy ustawione poziomo lub po prostu przewrócone, w 39 przypadkach odkryto jedynie podstawy kamiennych nagrobków. Na tablicach nagrobnych wciąż można dostrzec zdobienia, inskrypcje wykonane w językach hebrajskim i niemieckim, a także ślady polichromii. Grobów masowych w obrębie cmentarza nie stwierdzono.
Na grobie Christine Durrn
Wśród znajdujących się na terenie nekropolii nagrobków naszą uwagę zwróciła podczas ostatniej wizyty w Miejscu macewa określająca miejsce wiecznego spoczynku Christine Durrn (z domu Friedlander). Zmarła ona w wieku 64 lat, 10 maja 1894 r. Charakterystycznymi dla tego zabytku cechami są: występowanie obok siebie, po tej samej stronie macewy, napisów wykonanych w językach hebrajskim i niemieckim. Interesująca jest również znajdująca się w dolnej części nagrobka inskrypcja:
„Nie leure Mutter können wir vergessen, Wie gross Dein Schaffen und Dein Sorgen war; Von Gott sei dir der Lohn jetzt zugemessen, Dies wir erflehen wollen für immer, dar„.
Napis ten przetłumaczyć można w sposób następujący:
„Nigdy nie zapomnimy, droga matko, jak wielkie były Twoje trudy i zmartwienia. Zasłużyłaś na boską nagrodę wieczną, o to będziemy się modlić„.
Literatura: 1. A. Marczewski, Cmentarz żydowski w Miejscu, [w:] https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/m/82-miejsce/114-cmentarze/21234-cmentarz-zydowski-w-miejscu-ul-parkowa, [dostęp: 29 X 2026 r.]; 2. T. Bezwerchny, Ł. Gienieczko, Gmina Świerczów, Świerczów 2012.
