Dziedzictwo Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej #1
Historia namysłowskiego ruchu regionalistycznego rozpoczęła się od grupy ludzi, którzy chcieli ocalić pamięć o mieście i jego okolicach. Ich inicjatywa doprowadziła do powstania Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, a następnie do utworzenia Muzeum Ziemi Namysłowskiej.
Jako inspiratorów powstania TMZN wymienia się pięć osób, które zaangażowane były w społeczno-kulturalne życie Namysłowa już na przełomie lat 40. i 50. ubiegłego stulecia. Byli to: Kazimierz Kuliński (1906-1989), Franciszek Korta (1925-1996), Stanisław Żarecki (1917-1988), Bolesław Obrębski (1898-1953) i Natalia Horodyska (1886-1970). Jak widzimy, w okresie poprzedzającym oficjalną działalność stowarzyszenia, w jego powstanie zaangażowali się przedstawiciele kilku pokoleń Namysłowian.
26 maja 1959 r. przy udziale 29 osób odbyło się zebranie założycielskie Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej. Tymczasowy Zarząd organizacji stworzyli wówczas: Kazimierz Kuliński – prezes, Tadeusz Harjasz (1924-2006) – wiceprezes, Eugeniusz Tułacz (1922-2006) – sekretarz oraz Stanisław Jackiewicz (1918-2011) – skarbnik.
4 listopada 1959 r. odbyło się zebranie statutowe. Przyjęto na nim statut organizacji, a w kolejnym roku zakończono formalności rejestracyjne. Statut został zatwierdzony przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu 17 września 1960 r. Trzy dni później organizację oficjalnie zarejestrowano.
Muzeum – najważniejsze osiągnięcie pierwszych miesięcy
Jednym z najważniejszych celów pierwszych regionalistów było utworzenie muzeum, w którym można byłoby gromadzić i prezentować przedmioty związane z przeszłością miasta i powiatu. Zbieranie materiałów rozpoczęło się jeszcze przed formalnym powstaniem Towarzystwa. Część wcześniejszych zbiorów trafiła do centralnej składnicy muzealnej w Żelaźnie koło Kłodzka. Stamtąd została następnie przeniesiona do muzeów w Krakowie i innych miejscowościach. Regionaliści musieli więc ponownie gromadzić przedmioty, dokumenty, książki i pamiątki związane z Namysłowem.
Dużą pomocą służyli mieszkańcy, młodzież szkolna i harcerze. Istotne znaczenie miały również znaleziska archeologiczne pozyskane podczas wykopalisk prowadzonych na namysłowskim Rynku w 1959 r.
21 stycznia 1960 r. w wyremontowanych pomieszczeniach na parterze ratusza otwarto Muzeum Ziemi Namysłowskiej. Jego pierwszą kierowniczką została działaczka TMZN Natalia Horodyska. Otwarcie placówki było przełomowym wydarzeniem: lokalna inicjatywa społeczna zyskała trwałą przestrzeń do gromadzenia, opracowywania i prezentowania materialnych świadectw przeszłości.
Latem 1960 r., dzięki staraniom Towarzystwa, rozpoczęto również wykopaliska archeologiczne w Kowalowicach. Pokazywało to, że zainteresowania TMZN od początku wykraczały poza zabytki samego miasta i obejmowały również historię oraz archeologię okolicznych miejscowości.
Regionalizm w powojennym mieście
TMZN powstawało w szczególnych warunkach społecznych. Powojenny Namysłów zamieszkiwali bowiem ludzie o różnych doświadczeniach. Po roku 1945 trafili tu przesiedleńcy ze wschodnich ziem przedwojennej Polski, przybysze z Polski centralnej, osoby powracające z przymusowej pracy w Niemczech i zdemobilizowani żołnierze. W niewielkiej ilości pozostali tu również autochtoni, miejscowi Ślązacy.
W jubileuszowym wystąpieniu z 1999 r. prezes TMZN Tadeusz Wincewicz podkreślał, że jednym z nadrzędnych zadań organizacji było integrowanie tej społeczności, jak również budowanie przywiązania do miejsca zamieszkania. Historia, zabytki i lokalne tradycje miały pomagać mieszkańcom w poznawaniu miasta i regionu.
Trzeba przy tym pamiętać, że działalność regionalistyczna rozwijała się w realiach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jej oficjalny język odwoływał się również do idei dokumentowania polskości Ziem Zachodnich. Nie zmienia to faktu, że Towarzystwo podejmowało konkretne działania służące ochronie zabytków, gromadzeniu źródeł i rozwijaniu lokalnej kultury.
Początek TMZN był więc czymś więcej niż utworzeniem kolejnego stowarzyszenia. Był próbą stworzenia społecznego zaplecza dla historii i kultury Namysłowa – zadania, którego znaczenie pozostaje aktualne również współcześnie.
Dziedzictwo pierwszych lat TMZN to przede wszystkim muzeum, początki dokumentacji regionalnej i przekonanie, że o przeszłość miejsca warto troszczyć się wspólnie.
Literatura: 1. H. Ostrowski, Działalność Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, [w:] Pomagamy sobie w pracy, nr 1–4 (23–24), Opole 1962, s. 28–30; 2. S. Świderska, Dzieje muzeum w Namysłowie, niepublikowany maszynopis pracy magisterskiej, zbiory Izby Regionalnej w Namysłowie; 3. M. M. Magda, Spacerem po dawnym Namysłowie, Namysłów 2019, s. 79-81; 4. T. Wincewicz, 40 lat działalności Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej 1959–1999, [w:] Rocznik Ziemi Namysłowskiej, t. 1, Namysłów 2021, s. 279–286.
