Pomnik kanclerza Bismarcka

Gdyby spytać namysłowian o to, jakie pomniki znajdują się w naszym mieście najczęściej usłyszymy zapewne odpowiedzi: Nike, Jan Skala, Stefan Batory. Dwa pierwsze odsłonięto w roku 1965, trzeci to dar od partnerskiego Kisköre, który zawitał do nas 3 lata temu.

W miejskiej przestrzeni znajdziemy również obiekty zabytkowe, pochodzące w komplecie z wieku XVIII. Mam tu na myśli figurę św. Jana Nepomucena na placu przy kościele św. Piotra i Pawła, a także dwie przydrożne kapliczki. Pierwsza z nich poświęconą jest również św. Janowi Nepomucenowi, a zobaczyć można ją przy rondzie w zachodniej części Namysłowa. Kapliczkę św. Franciszka z Asyżu znajdziecie z kolei przy ul. Mariańskiej.

Pomniki, które ustawiono w Namysłowie w okresie zjednoczonych Niemiec, nie przetrwały do naszych czasów. Dotyczy to: kolumny zwycięstwa (stała na rynku), pomnika poległych na frontach I wojny światowej mieszkańców miasta (na wyspie na Widawie), monumentu poświęconego poległym kawalerzystom z jednostki stacjonującej w namysłowskich koszarach dragonów, wreszcie popiersi cesarza Wilhelma I (w miejscu gdzie dziś stoi pomnik Jana Skali) oraz kanclerza Bismarcka. Właśnie o tym ostatnim opowie dzisiejszy artykuł.

Żelazny Kanclerz

Otto von Bismarck urodził się 1 kwietnia 1815 r. w Schönhausen nad Łabą. Z wykształcenia był prawnikiem, studiował na uniwersytetach w Getyndze i Berlinie. Pracował jako egzekutor sądowy, jednak już w 1838 r. musiał zająć się prowadzeniem rodzinnego majątku ziemskiego. W 1847 r. rozpoczęła się kariera polityczna Bismarcka, będącego kolejno: posłem na Sejm Zjednoczony, Sejm Pruski i do Parlamentu Frankfurckiego. Z parlamentarzysty Bismarck zamienił się w dyplomatę będąc posłem króla Prus w Petersburgu (1858-1862) i Paryżu (1862). Błyskotliwa kariera zwieńczona została powołaniem na urząd premiera Prus, które nastąpiło 23 września 1862 r.

Za czasów premierostwa Bismarcka Prusy odniosły szereg zwycięstw w wojnach prowadzonych z Austrią, Danią i Francją. Ta ostatnia doprowadziła do powstania Cesarstwa Niemieckiego, w którym decydującą rolę odgrywały Prusy. 21 marca 1871 r. Bismarck został mianowany pierwszym kanclerzem Niemiec. Urząd ten pełnił do 20 marca 1890 r., przez co można stwierdzić, że przez niemal 30 lat był pierwszoplanową postacią polityki prowadzonej przez Prusy, a następnie zjednoczone Niemcy. Otto von Bismarck zmarł 30 lipca 1898 r.

Upamiętniony także w Namysłowie

Ostatnie 8 lat życia były kanclerz spędził na emeryturze. Poświęcił się pisaniu pamiętników, cały czas ciesząc się uwielbieniem społeczeństwa. Jeszcze za życia sławiły go stawiane w całych Niemczech pomniki, również wszędzie tam, gdzie sięgały granice Cesarstwa powstawały sławiące go wieże oraz kolumny.

Jeden z pomników postawionych jeszcze za życia kanclerza znajdował się przy dworcu kolejowym w Namysłowie. Pomysł jego umieszczenia na Placu Pocztowym wysunął 28 marca 1895 r. murarz Tarteyna na odbywającym się w zamkowej piwiarni Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa Upiększania Miasta Namysłowa. Koszt przedsięwzięcia oszacowano wstępnie na 400 marek. Do komitetu budowy pomnika weszli: radny Vogt, kupiec Schneider, ogrodnik Harnoss, kamieniarz Hauschild, a także dyrektor szkoły Blümel. Komitet ten wykonał wielką robotę. Z okazji 80. urodzin księcia von Bismarck (1 kwietnia 1895 r.) zorganizowano kwestę i zebrano ponad 484 marki na Bismarckstein – Głaz Bismarcka.

Kamień przekazał bezpłatnie Riedel – właściciel cegielni w Bemowskim. Głaz znaleziony został na terenie jego posiadłości. Brązowy medalion z wizerunkiem kanclerza został odlany z brązu w fabryce Alberta Bierlinga w Dreźnie według projektu rzeźbiarza Kruse z Berlina. Kamieniarz Haunschild przytwierdził następnie medalion do granitowego kamienia.

W dniu 5 sierpnia 1895 r. wmurowano podstawę pomnika, razem z okolicznościowymi dokumentami. Rośliny ogrodowe sprowadził pan Guder, właściciel szkółki w Karłowicach koło Wrocławia. Murarz Roth oraz powiatowy inspektor budowlany Chrisofzik z Namysłowa szczególnie zasłużyli się przy budowie.

2 sierpnia 1895 r. z okazji 25-lecia zwycięstwa pod Sedanem kamień został uroczyście odsłonięty. Łączny koszt budowy wyniósł 930,08 marek. Specjalne podziękowania skierowano do panów Haselbach, którzy za darmo udostępnili swoich robotników i wozy. Z kroniki Towarzystwa Upiększania Miasta dowiadujemy się, że postawienie pomnika Bismarcka nie było jego zadaniem. Tym było sprowadzenie roślin ogrodowych.

Współczesne dzieje miejsca

Głaz Bismarcka pozostał na swoim miejscu dokładnie 50 lat, do roku 1945. Usunięty został zapewne w pierwszych miesiącach po zajęciu Namysłowa przez Rosjan. Podobnie jak inne miejskie pomniki, pochodzące z okresu cesarskich Niemiec, nie przetrwał więc trwającej do maja radzieckiej okupacji miasta. Dziś w jego miejscu stoi głaz poświęcony kombatantom i osobom represjonowanym. Skwer, na którym znajdował się niegdyś pomnik Bismarcka, obecnie posiada znacznie bardziej pozytywnego z naszego punktu widzenia patrona. Nosi bowiem imię Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

Literatura: 1. M. Klisch, Das Bismarckdenkmal, [w:] Namslauer Heimatruf, Heft 182, September 2004.