Architektura gotycka w gminie Namysłów
Gotyk gotykowi nierówny i w zależności od regionu potrafi wyglądać zupełnie inaczej. W przypadku Śląska styl ten zapoczątkowała architektura założonych w XIII wieku zakonów żebraczych, takich jak franciszkanie czy dominikanie. Oznaczało to, że w przeciwieństwie do wyszukanych kamiennych form gotyku francuskiego, okoliczna architektura gotycka jest raczej skromna, a kamienne bloki wypiera tu cegła.
Jednak również w tym nieco mniej bogatym wydaniu, śląskie budownictwo gotyckie przejawia wyraźne cechy stylowe. Zaobserwować możemy to na przykładzie rozmiarów budowli (strzeliste wieże, ostrołuki i sklepienia krzyżowe), a także zastosowanych detali architektonicznych, jakże odmiennych od wcześniejszej epoki romańskiej (maswerki, kwiatony, wimpergi).
Budownictwo sakralne
Na obszarze naszej „Małej Ojczyzny” styl gotycki reprezentowany jest przez najstarsze tutejsza zabytki architektoniczne, powstałe na przestrzeni XIV-XVI stulecia. Są to przeważnie kościoły, reprezentowane przez sześć budowli. Trzy z nich znajdują się w granicach miasta: 1) św. Apostołów Piotra i Pawła, 2) św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary, 3) Niepokalanego Poczęcia NMP (do końca 1950 r. w granicach wsi Stare Miasto). Trzy kolejne to kościółki wiejskie, zlokalizowane w Baldwinowicach (murowane prezbiterium), Rychnowie oraz Ziemiełowicach. Do naszych czasów nie przetrwały inne budowle sakralne, czy to niszczone przez pożary (Smogorzów) lub też z czasem zastępowane przez budowle murowane (Kamienna, Głuszyna). Nie zachowały się również znajdujące się w Namysłowie kościoły klasztorne, które posiadały zgromadzenia klarysek i duchacy (prowadzących w mieście szpital). Gotycka była też forma kaplic na przedmieściach, poświęconych św. Barbarze i Salwatorowi (Zbawicielowi).
Po lewej: Kościół pofranciszkański w Namysłowie. Po prawej: Baldwinowicka świątynia Świętej Trójcy (fot. Roman Szołdra).
Charakterystyczną cechą dla okolicznych wiejskich kościołów jest zastosowanie w ich konstrukcji kamienia polnego. W największym stopniu wykorzystano go podczas budowy prezbiterium świątyni staromiejskiej.
Architektura świecka i obronna
Kolejną kategorią budowli, których metryka jest jednoznacznie gotycka, są znajdujący się w Namysłowie przedstawiciele następujących kategorii: gmachy użyteczności publicznej (ratusz), obiekty rezydencjonalne (zamek), fortyfikacje miejskie (mury obronne, Brama Krakowska). Najstarszą metryką w tym gronie może się pochwalić namysłowski zamek. Wznoszony był on prawdopodobnie od roku 1312, kiedy miasto stało się siedzibą niezależnego księstwa. W 1360 r. (lokalna historiografia błędnie wskazuje rok 1350) rozpoczęła się budowa murów obronnych, wraz z fosą oraz dwiema bramami – Krakowską i Wrocławską. Nastąpiło to po przejęciu władzy nad okolicą przez cesarza Karola IV Luksemburskiego (zarazem króla Czech). Najpóźniej, bo w latach 1374-1389 wzniesiony został ratusz, stanowiący od tej pory siedzibę władz miejskich – burmistrza, rady i ławy sądowej, jak również pełniący funkcje handlowe.
Współcześnie oraz w przeszłości, zabytki architektury gotyckiej stanowią popularny motyw fotograficzny.
Biorąc pod uwagę otaczające rynek kamienice, które w średniowieczu zamieszkiwała najbardziej majętna część namysłowskiego mieszczaństwa (patrycjat), to gotyckie ślady (zachowane fragmenty lica ceglanego) zauważono w konstrukcji obiektów północnej pierzei. Konkretnie mowa o adresach Rynek 4 oraz Rynek 6.
Okazuje się, że nie tylko ratusz, ale i sąsiadujące z nim kamienice, skrywają w sobie elementy średniowiecznej architektury.
Literatura: 1. K. Degen, W. Bleyl, V. Werbik, F. Focke, Die Bau und Kunstdenkmäler des Kreises Namslau, Breslau 1939; 2. Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie (red. T. Chrzanowski, M. Kornecki), zeszyt 7 (Powiat namysłowski), Warszawa 1965.
Artykuł opublikowany został również na łamach 113 numeru Gazety Namysłowskiej z 31 marca 2025 r.
