Kowalowice – rys historyczny
Kowalowice to posiadająca niemal 500 mieszkańców wieś na pograniczu trzech województw: opolskiego, dolnośląskiego i wielkopolskiego. Choć administracyjnie przynależy do województwa opolskiego, to geograficznie i historycznie miejscowość związana jest z Dolnym Śląskiem.
Dogodne do życia warunki (m. in. położenie w dolinie rzeki Widawy) sprawiły, że już ponad 3 tysiące lat temu ludzie wybrali okolicę Kowalowic na miejsce do zamieszkania. W latach 1300 – 700 p. n. e. funkcjonowała w rejonie dzisiejszej wsi osada, zasiedlana przez ludność kultury łużyckiej. Pod koniec tego okresu przy osadzie powstało również ciałopalne cmentarzysko. Kolejnymi mieszkańcami było jedno z plemion kultury pomorskiej, przybyłe nad Widawę w okolicach III w. p. n. e. Jedną z pozostałości po nim jest popielnica twarzowa (urna ozdobiona wyobrażeniem ludzkiej twarzy), znajdująca się w zbiorach Muzeum Archeologicznego – oddziału Muzeum Miejskiego Wrocławia (wierną replikę zobaczyć można w Izbie Regionalnej w Namysłowie).
Początków dzisiejszych Kowalowic szukać należy jednak nie w starożytności, a w późnym średniowieczu. W wydanym 25 maja 1288 r. dokumencie, potwierdzającym sprzedaż urzędu sołtysa we wsi Obes (dzisiejsza Objazda), występuje pierwszy znany z imienia mieszkaniec miejscowości – Richolf zwany von Kauwilwicz, syn Stephana de Obes. Czy przekazana przez akt prawny sprzed ponad 730 lat nazwa miała coś wspólnego z kowalami wspomnianymi w Legendzie Smogorzowskiej? Być może.
Najciekawszym architektonicznie zabytkiem Kowalowic jest kościół parafialny, noszący wezwanie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Świątynia wybudowana została w latach 1868-1870 w stylu neogotyckim przez namysłowskiego mistrza murarskiego nazwiskiem Kricke. Projektantem kościoła był z kolei znany niemiecki architekt Karl Lüdecke, który na obszarze Ziemi Namysłowskiej związany był również z budową gmachu Urzędu Miejskiego w Namysłowie oraz kościoła ewangelickiego w Rychtalu. Protestanci swój kościół parafialny posiadali zresztą także w Kowalowicach, znajdował się on na skrzyżowaniu ulic Głównej i Namysłowskiej (obecnie w tym miejscu znajduje się przystanek autobusowy).
We wsi znajduje się również pałac, pełniący obecnie rolę budynku mieszkalnego. Przez wiele lat jego właścicielami była rodzina Henckel von Donnersmarck. Rezydujący w Kowalowicach przedstawiciele arystokratycznego rodu przedsiębiorców wywodzili się z Gręboszowa, do którego przybyli z Górnego Śląska na przełomie XVIII i XIX w. W przypałacowym parku warto zwrócić uwagę na drewnianą kapliczkę św. Antoniego, poddaną w ostatnich latach pracom rewitalizacyjnym.
Przez osiem wieków swojej historii Kowalowice dzieliły losy Namysłowa, często przechodząc z rąk do rąk. Wieś znajdowała się w granicach kilku piastowskich księstw śląskich (w tym niezależnego Księstwa Namysłowskiego, istniejącego w latach 1312-1323), rządy nad nią sprawowali jednak również koronowani władcy z wielkich dynastii Luksemburgów, Jagiellonów, Habsburgów i Hohenzollernów. W roku 1945 Kowalowice powróciły w granice państwa polskiego, przeżywając w ciągu kilkunastu miesięcy niemal pełną wymianę ludności (chociaż we wsi mieszkały 80 lat temu rodziny o swojsko brzmiących nazwiskach: Bartnik, Janek, Kalis, Kopka, Kulok, Madeja, Michalik, Wrona czy Zimoch). Warto wspomnieć o tym, że w latach 1973-1975 wieś stanowiła centrum gminy Kowalowice – jednej z sześciu funkcjonujących wówczas w powiecie namysłowskim.
