Pomniki poległych na frontach I wojny światowej
1 sierpnia 1914 r. rządzone przez cesarza Wilhelma II Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji. W odstępie czterech kolejnych dni znalazły się w stanie otwartego konfliktu z Francją i Wielką Brytanią. Mobilizacja armii niemieckiej rozpoczęła się jednak znacznie wcześniej, bowiem już 2 sierpnia Niemcy wkroczyli do Luksemburga, a dzień później do Belgii.
Od początku w działaniach wojennych brali udział mieszkańcy powiatu namysłowskiego (Kreis Namslau). Stacjonujący w koszarach przy Kasernenstrasse (obecnie Adama Mickiewicza) kawalerzyści Śląskiego Regimentu Dragonów ruszyli w stronę granicy z Rosją. Wielu rezerwistów z Namysłowa i okolic transportami kolejowymi ruszyło na zachód, aby walczyć z Francuzami i Brytyjczykami.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1914-Wilhelmstrasse-1024x636.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1914-Wilhelmstrasse-1024x636.jpg)
Pomnik w Bukowie Śląskiej
Pierwszym znanym z nazwiska mieszkańcem naszego powiatu, który zginął w czasie I wojny światowej, był pochodzący z Bukowy Śląskiej (do 1945 r. Buchelsdorf) Karl Kandziora. Poległ on 22 sierpnia 1914 r., a nazwiska jego i kilkudziesięciu innych żołnierzy z pochodzących tej miejscowości oraz sąsiednich Igłowic (do 1945 r. Haugendorf) upamiętniono na obelisku. Zobaczyć można go do dnia dzisiejszego w Bukowie Śląskiej, nieopodal zabytkowego kościoła św. Jakuba Starszego. Usunięty w 1945 r. pomnik wrócił na swoje miejsce z inicjatywy Manfreda Klischa (1928-2014). Ten dawny mieszkaniec Woskowic Górnych (do 1945 r. Hennersdorf) był do swojej śmierci aktywnym działaczem stowarzyszenia Namslauer Heimatfreunde.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/09-1024x769.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/09-1024x769.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/pomniki-poleglych-bukowa-krasowice-200.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/pomniki-poleglych-bukowa-krasowice-200.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/288230704_5050394004997518_4773760647582319207_n.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/288230704_5050394004997518_4773760647582319207_n.jpg)
Namysłowski Heldendenkmal
Zakończenie działań wojennych, przyniosło zawarte 11 listopada 1918 r. zawieszenie broni. Wkrótce po tym wydarzeniu, w niemal każdej miejscowości powiatu stanęły pomniki poległych, upamiętniające mieszkańców, którzy nie powrócili z frontu. Największy z nich wybudowano w 1927 r. w Namysłowie. Znajdował się on na jednej w wysp rzecznych, specjalnie w tym celu podniesiono w tym miejscu poziom gruntu. Na fundamentach dawnego Heldendenkmal znajduje się dziś amfiteatr ze sceną koncertową.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1944-Heldendenkmal-1024x620.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1944-Heldendenkmal-1024x620.jpg)
Co wieś, to pomnik
Przedwojenne pocztówki prezentują nam pomniki poległych, zlokalizowane w większości miejscowości, które wchodziły w skład powiatu namysłowskiego. Wiele z nich została zniszczonych na początku 1945 r., po wkroczeniu na Śląsk żołnierzy radzieckich oraz przejęciu władzy na tym terenie przez polską administrację.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1927-Minkowskie-1024x666.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1927-Minkowskie-1024x666.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1938-Polkowskie-1024x656.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/1938-Polkowskie-1024x656.jpg)
„Kriegerdenkmale” na pocztówkach ze wsi Minkowskie (Minkowsky/Seydlitzruh) oraz Polkowskie (Polkowski/Ordenstal), wydanych w okresie międzywojennym
Relacja naocznego świadka
Tak relacjonował zburzenie pomnika poległych, który znajdował się w Ligotce (do 1945 r. Ellguth), pracujący w tamtejszym majątku Werner Partheil – dawny kierownik namysłowskiego sądu:
„Na wezwanie Rosjan 22 sierpnia [1945 r. – przyp. MM] musiałem pomagać przy zburzeniu pomnika poległych w Ligotce. Był to czworoboczny, dwumetrowy obelisk, na którym wykute były nazwiska poległych w pierwszej wojnie mieszkańców wsi. Położenie ciężkiego kamienia było mozolne. Ukryliśmy go w zaroślach w pobliżu miejsca, w którym stał”.
W. Partheil, Als landwirtschaftlicher Arbeiter in Ellguth und Damnig, [w:] http://www.namslau-schlesien.de/ellguth_arbeiter.htm, [dostęp: 31 VIII 2023 r.].
Pomniki wojenne współcześnie
Do dnia dzisiejszego zachowało się kilka obiektów, postawionych ku czci żołnierzy poległych w latach 1914-1918. Zobaczyć je można w Bukowie Śląskiej i na przykościelnym cmentarzu w Krasowicach. Z kolei monumenty w m. in. Kamiennej, Kowalowicach, Ligocie Książęcej oraz Wielołęce zamienione zostały na figury maryjne lub kapliczki przydrożne.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/kosciol-krasowice-107-1024x673.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/kosciol-krasowice-107-1024x673.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/IMG_5599-683x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/IMG_5599-683x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/Kosciol_sw_Jadwigi_1315870_Fotopolska-Eu-879x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/Kosciol_sw_Jadwigi_1315870_Fotopolska-Eu-879x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/Figura_maryjna_dawny_pomnik_poleglych_Kowalowice_ul_Glowna_Kowalowice_5886073-682x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2023/08/Figura_maryjna_dawny_pomnik_poleglych_Kowalowice_ul_Glowna_Kowalowice_5886073-682x1024.jpg)
U góry – pomnik wojenny na cmentarzu przykościelnym w Krasowicach. U dołu – pomniki przekształcone na przydroże kapliczki (Ligota Książęca) oraz postumenty figur maryjnych (Kamienna i Kowalowice)
Źródła i autorzy fotografii: Archiwum Cyfrowe TPNiZN, Zasoby portali Fotopolska oraz Turystyka-namyslow.pl.
Literatura: 1. W. Partheil, Als landwirtschaftlicher Arbeiter in Ellguth und Damnig, [w:] http://www.namslau-schlesien.de/ellguth_arbeiter.htm, [dostęp: 31 VIII 2023 r.]; 2. M. M. Magda, Uciekinierzy, osadnicy, przesiedleńcy, autochtoni. Ziemia namysłowska lat 1945-1947 w relacjach i wspomnieniach mieszkańców, Namysłów 2016; 3. M. M. Magda, Spacerem po dawnym Namysłowie, Namysłów 2019.