Czeski ślad – cztery stulecia wspólnej historii

W jednym z poprzednich artykułów opisywaliśmy dynastie monarsze, których przedstawiciele sprawowali rządy nad naszym miastem. Rody panujące reprezentowały jednocześnie określone organizmy państwowe, spośród których najdłużej – bo przez niemal 400 lat – ziemia namysłowska związana była z Koroną Królestwa Czech.

Korona Królestwa Czech

Na początku warto wyjaśnić istotne rozróżnienie. Królestwo Czech i Korona Królestwa Czech, zwana także Koroną Świętego Wacława, nie są pojęciami tożsamymi. To drugie obejmowało znacznie szerszy obszar terytorialny. W średniowieczu w jego skład wchodziły oprócz Czech właściwych także Morawy, Śląsk oraz Łużyce Górne i Dolne. Przez pewien czas w orbicie rządów czeskich monarchów znajdowały się również Brandenburgia i Palatynat Czeski.

Zasłużony cesarz

Twórcą i głównym architektem idei Korony Królestwa Czech był jeden z najwybitniejszych monarchów zasiadających na praskim tronie – cesarz Karol IV Luksemburski. To właśnie za jego panowania, 2 lutego 1359 r., Namysłów wraz z przynależnym okręgiem stał się bezpośrednią własnością królewską. W orbicie wpływów czeskich znajdował się jednak już wcześniej – od około trzech dekad. Administracyjnie wchodził zaś w skład księstwa wrocławskiego, pozostającego pod zwierzchnictwem czeskich monarchów od 1335 r.

W okresie rządów Karola IV ukształtowały się najważniejsze elementy średniowiecznego miasta. Rozpoczęto budowę murów obronnych, rozwijano zamek, a także podejmowano prace nad ratuszem. Sam monarcha kilkukrotnie przebywał w Namysłowie. Po raz pierwszy być może już w listopadzie 1348 r., w związku z politycznymi ustaleniami po pokoju zawartym z Kazimierzem III Wielkim. Następnie, wydawca słynnej „Złotej bulli” odwiedził nasze miasto co najmniej czterokrotnie w latach 1356, 1359, 1364 i 1374.

Od Luksemburgów do Habsburgów

Zdecydowanie mniej stabilne okazały się rządy jego następców – Wacława IV i Zygmunta Luksemburskiego. Był to czas narastających napięć wewnętrznych, których najważniejszym wyrazem stały się wojny husyckie. Oddziały husyckie docierały również w okolice Namysłowa, kilkukrotnie oblegając miasto, jednak bez powodzenia.

Szczęście nie opuszczało grodu nad Widawą także w kolejnych stuleciach, mimo że Śląsk pozostawał areną licznych konfliktów dynastycznych. Po śmierci Zygmunta Luksemburskiego jego władztwo stało się areną zmagań Habsburgów i Jagiellonów. Lata później o tron rywalizowali również lokalni możnowładcy – Czech Jerzy z Podiebradów i Węgier Maciej Korwin. Nigdy jednak Namysłów nie padł łupem najeźdźcy. Przełom nastąpił dopiero w 1632 r., w realiach wojny trzydziestoletniej.

W epoce nowożytnej okazało się, że nawet wielokrotnie modernizowane mury ceglane i nawodniona fosa nie stanowią już wystarczającej ochrony wobec artylerii i broni palnej. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) przez Śląsk przetaczały się armie katolickie i protestanckie. Pod Namysłowem pojawiali się Szwedzi i Sasi, a także wspierające cesarza Ferdynanda II oddziały lisowczyków. Miasto wielokrotnie przechodziło z rąk do rąk, każdorazowo obciążane kontrybucjami.

Warto pamiętać, że w tym okresie Namysłów był miastem w dużej mierze protestanckim. Dlatego też sympatie części mieszkańców kierowały się raczej ku wojskom szwedzkim i ich sojusznikom niż ku katolickiemu cesarzowi.

Bramy otwarte dla protestantyzmu

O reformacji należy wspomnieć osobno. Już osiem lat po wystąpieniu Marcina Lutra, czyli w 1525 r., rada miejska Namysłowa przyjęła jego nauczanie. W kościele św. Piotra i Pawła zaczęto głosić kazania luterańskie, a edukacja miejska została podporządkowana nowym ideom religijnym. Choć pierwszy luterański proboszcz – Thomas Rieger, rodowity Namysłowianin – objął parafię dopiero po śmierci katolickiego poprzednika w 1545 r., proces zmian był już nieodwracalny. Nie zatrzymała go nawet późniejsza rekatolicyzacja przeprowadzona przez urzędników cesarskich w drugiej połowie XVII wieku.

Czeska karta w dziejach Namysłowa

W granicach Korony Królestwa Czech Namysłów pozostawał do 28 lipca 1742 r. Wówczas też, w wyniku pokoju kończącego I wojnę śląską, większość Śląska przeszła pod panowanie Prus Fryderyka II Wielkiego. Wojska pruskie zajęły miasto już rok wcześniej, po kapitulacji cesarskiej załogi zamku w lutym 1741 r., zagrożonej jego wysadzeniem.

Choć od tamtych wydarzeń minęły niemal trzy stulecia, czeski okres w dziejach Namysłowa pozostaje jednym z najdłuższych i najważniejszych rozdziałów historii miasta. Od momentu przejęcia go przez Karola IV w 1359 r. aż do pokoju wrocławskiego z 1742 r. minęły 383 lata. W tym czasie zmieniały się dynastie, wyznania i polityczne sojusze, a miasto doświadczało zarówno okresów rozwoju, jak i zniszczeń oraz niepokojów wojennych.

Czeski ślad nie oznacza oczywiście, że Namysłów był przez te stulecia miastem czeskim w dzisiejszym, narodowym rozumieniu. Był częścią większego organizmu politycznego, którego losy nierozerwalnie wiązały się z historią Europy Środkowej. Poznając dzieje Korony Królestwa Czech, odkrywamy więc kolejną warstwę przeszłości naszej małej ojczyzny – przypominającą, że historia Namysłowa nigdy nie rozgrywała się w oderwaniu od wielkiej polityki, a granice i przynależność państwowa miasta wielokrotnie ulegały zmianom.