Z Pokoju na „Jedwabny Szlak”
Powiat namysłowski, co może wielu spośród czytelników zaskoczyć, to region, z którego pochodzą wybitne osobistości. Są to postacie, których dorobek znany jest nie tylko w najbliższej okolicy, ale i na całym świecie. Jedną z nich jest Ferdinand von Richthofen (1833-1903), któremu poświęcony jest dzisiejszy artykuł.
Na książęcym dworze
Ferdinand przyszedł na świat 5 maja 1833 roku w Pokoju, noszącym wówczas nazwę Carlsruhe (zwanym również Bad Carlsruhe). Był drugim spośród trzech synów Karla von Richthofen (1801-1874) i Ferdinande von Kulisch (1807-1885). Matka przyszłego naukowca była przed ślubem damą dworu księżnej wirtemberskiej, znaną jako „Niania von Kulisch”. Pod jej opieką dorastała dwójka najstarszych dzieci właściciela Pokoju – księcia Eugeniusza Wirtemberskiego (1788-1857). Były to córka Maria (1818-1888) i syn Eugeniusz Erdmann (1820-1875). Były to owoce ośmioletniego małżeństwa Eugeniusza z Matyldą zu Waldeck-Pyrmont (1801-1825), zmarłą niedługo po urodzeniu trzeciego dziecka, syna Wilhelma Aleksandra (1825).
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/444469589_464938016218113_8383977100265537692_n-1024x461.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/444469589_464938016218113_8383977100265537692_n-1024x461.jpg)
Po ślubie „Niania von Kulisch” opuściła książęcy dwór, poświęcając się własnej rodzinie. Najstarszym dzieckiem Karla i Ferdinande był Carl (1832-1876). Był on wysoko postawionym duchownym, kanonikiem kapituły katedralnej. W roku 1873 został jednak ekskomunikowany i trzy lata później zmarł w stosunkowo młodym wieku 43 lat. Dziełem matki jest biografia, opisująca życie starszego z braci Richthofenów. Najmłodszym spośród rodzeństwa był Eugen (1835-1877), który w przeciwieństwie do starszych braci doczekał się potomstwa. Ze swoją żoną – Fanny Mendelsohn-Bartholdy (1851-1924), miał bowiem dwie córki: Pauline (1873-1960) i Katharine (1876-1962).
W dzieciństwie Ferdinand zaprzyjaźnił się z młodszymi dziećmi księcia Eugeniusza, pochodzącymi z jego drugiego małżeństwa z Heleną zu Hohenlohe-Langenburg (1807-1880). Byli to: Wilhelm (1828-1896), Aleksandra (1829-1913), Mikołaj (1833-1903) oraz Agnieszka (1835-1886). Wilhelm i Mikołaj w przyszłości zostali właścicielami majątku ziemskiego w Pokoju, odziedziczonego po śmierci swojego bratanka – Wilhelma Eugeniusza (1846-1877). Być może na słynnych polowaniach w Borach Stobrawskich gościli również swojego przyjaciela z dzieciństwa, profesora Richthofena.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/Widokowki_z_Pokoju_598863_Fotopolska-Eu-1024x654.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/Widokowki_z_Pokoju_598863_Fotopolska-Eu-1024x654.jpg)
Podróżnik
Nasz dzisiejszy bohater studiował geologię we Wrocławiu, a także w Berlinie. Mając 23 lata doktoryzował się w 1856 roku i początkowo pracował jako geolog.
W latach 1856-1860 młody Richthofen prowadził badania geologiczne w Południowym Tyrolu i Transylwanii. Dostarczył wówczas wyczerpującego opisu geologicznego Siedmiogrodu (opublikowanego w 1863 roku), wraz z mapą poglądową (opublikowaną w 1861 roku). W latach 1860-1862 podróżował po Azji Wschodniej jako członek pruskiej misji handlowo-dyplomatycznej. Zwiedził wówczas Cejlon (Sri Lankę), Japonię, Tajwan, Filipiny, Indonezję, a także Syjam (Tajlandię). W latach 1862-1868 prowadził geologiczne badania Kalifornii i gór Sierra Nevada. Po powrocie z Ameryki Północnej ponownie udał się do Azji, w latach 1868-1872 podróżując po Chinach. W 1877 jako pierwszy użył terminu „Jedwabny Szlak”, określając tym mianem powstały w starożytności szlak handlowy, łączący przez wieki Chiny z odległymi częściami świata (Europa, Afryka).
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/275949015_730609941682424_7790638366391951068_n-700x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/275949015_730609941682424_7790638366391951068_n-700x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/richthofen2-695x1024.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/richthofen2-695x1024.jpg)
Ferdinand von Richthofen na fotografiach portretowych.
Naukowiec
W 1879 roku przyszła pora na ustatkowanie się. 46-letni Ferdinand von Richthofen poślubił wówczas swoją młodszą o 20 lat kuzynkę Irmgard (1853-1910). Była ona córką Karla Ottona von Richthofena (1811-1888), historyka prawa oraz jurysty, osiadłego w majątku ziemskim Udanin (do 1945 roku Damsdorf) koło Środy Śląskiej. Małżeństwo Ferdinanda i Irmgard nie doczekało się dzieci. Małżonkowie byli częstymi gośćmi u szwagrów – Karla von Richthofena (1842-1916) i jego żony Margarethe von Webern (1861-1933). Para ta posiadała rezydencje w Goczałkowie Górnym (Kohlhöhe) oraz odziedziczonym po śmierci Karla Ottona Udaninie.
Po swoim powrocie do Niemiec Ferdinand objął funkcję prezesa Towarzystwa Geograficznego (Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin), a w 1886 został również profesorem geologii na Uniwersytecie Berlińskim. Jego najbardziej znani uczniowie to Szwed Sven Hedin (1865-1952), a także dwaj Niemcy – Artur Berson (1859-1942) i Wilhelm Sievers (1860-1921). Największym dziełem Richthofena była wydana w latach 1877-1912 siedmiotomowa monografia Chin zawierająca atlas geologiczny. Nosi ona tytuł „China. Ergebnisse eigener Reisen und darauf gegründeter Studien” i do tej pory stanowi cenne źródło wiedzy na temat „Państwa Środka”. Wydał również podręcznik dla podróżników „Führer für Forschungsreisende” zawierający metodyczne podstawy badań geomorfologicznych, dzięki czemu określany jest ojcem nowoczesnej geomorfologii.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/51ik8FbA8qL._AC_UF8941000_QL80_.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/51ik8FbA8qL._AC_UF8941000_QL80_.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/31438121973.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/31438121973.jpg)
Okładki książek napisanych przez Ferdinanda von Richthofena.
Ten sławniejszy Richthofen. Krewny „Czerwonego barona”
Nieprzypadkowa zbieżność nazwisk łączy dwóch najsławniejszych członków rodu von Richthofen. Braćmi byli pradziadek Ferdinanda – Carl (1762-1836) i Ludwig (1764-1818) – z kolei prapradziadek Manfreda (1892-1918), czyli słynnego „Czerwonego barona”, asa myśliwskiego z czasów I wojny światowej. Manfred urodził się również na Śląsku – w Borku (Kleinburg), będącym obecnie jednym z wrocławskich osiedli, a do roku 1897 samodzielną wsią. Warto w tym miejscu wspomnieć, że do roku 1945 w Namysłowie istniała Manfred von Richthoffenstrasse, upamiętniająca tę postać (obecnie posiada ona podwójny, również lotniczy, patronat Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury).
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/albatros_richthofen-1024x699.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/albatros_richthofen-1024x699.jpg)
Ferdinand von Richthofen i jego dziedzictwo
Ferdinand von Richthofen zmarł w Charlottenburgu (obecnie część Berlina) 6 października 1905 roku, w wieku 72 lat. Został pochowany na Starym Cmentarzu św. Mateusza w Schöneberg. W trakcie niwelacji cmentarza, przeprowadzonej przez nazistów w latach 1938-1939, doczesne szczątki Richthofena zostały ekshumowane i powtórnie pogrzebane na nekropolii Südwestkirchhof w Stahnsdorf pod Berlinem. Bohater dzisiejszego artykułu upamiętniony został również w rodzinnej miejscowości. Przedstawiające go popiersie zobaczyć można od 2012 roku przy ewangelickim Kościele Zofii.
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/zabytkowy-pokoj-odslonienie-popiersia-fotografia-opole-135-1024x657-1.jpg)
![](https://namyslow.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/zabytkowy-pokoj-odslonienie-popiersia-fotografia-opole-135-1024x657-1.jpg)
Źródła ilustracji: Archiwum Cyfrowe TPNiZN, Zasoby portali: Flyanddrive, Fotopolska, Turystyka Namysłów i Wikimedia Commons.