Dziedzictwo Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej #4

Współczesna historia namysłowskiego regionalizmu obejmuje zarówno kontynuację działalności Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, jak i rozwój nowego stowarzyszenia – Towarzystwa Przyjaciół Namysłowa i Ziemi Namysłowskiej. To dwie odrębne organizacje, które działają w tym samym regionie i odwołują się do podobnych wartości.

Wydanie monografii Namysłów. Z dziejów miasta i okolic przyniosło zrozumiałe zainteresowanie czytelników innymi pozycjami o tematyce lokalnej. Po roku 2006 ważną częścią dziedzictwa TMZN stały się więc reedycje dawnych publikacji, ukazujących się pod szyldem „Biblioteczki Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej”. Przykładowo, w 2015 r. ukazała się praca Kazimierza Kulińskiego Pierwsze lata polskiej służby kolejowej w Namysłowie. Z kolei w 2018 r., dwa lata po powstaniu niezwykle aktywnego Stowarzyszenia Nasz Smogorzów i pojawieniu się naturalnego zapotrzebowania na literaturę poświęconą historii tej miejscowości, wydano ponownie Legendę smogorzowską Kazimierza Kulińskiego, a także opracowanie Henryka Caputy o kościele i szkole w Smogorzowie.

Reedycje udostępniały teksty, które wcześniej ukazywały się w niewielkich nakładach. Dzięki nim dawne prace regionalistów mogły nadal służyć przewodnikom, nauczycielom, badaczom i mieszkańcom zainteresowanym historią swojej okolicy.

Nowa organizacja regionalistyczna

18 września 2014 r. powstało Towarzystwo Przyjaciół Namysłowa i Ziemi Namysłowskiej (TPNiZN), utworzone przez 22 członków-założycieli. Stowarzyszenie rozwinęło własny program, obejmujący popularyzację historii, turystykę, działalność edukacyjną, ochronę przyrody i aktywizację społeczną. Od początku korzysta również z możliwości oferowanych przez technologię, będąc stale obecne w mediach społecznościowych.

W kolejnych latach TPNiZN organizowało spacery historyczne, rajdy rowerowe, wycieczki, działania edukacyjne i projekty poświęcone dziedzictwu miasta oraz regionu. Rozwijało także współpracę z innymi organizacjami społecznymi i instytucjami kultury.

Ważne jest jednak zachowanie właściwego rozróżnienia. TPNiZN nie jest następcą prawnym TMZN. Jest odrębnym stowarzyszeniem, które od przeszło 12 lat rozwija własną działalność, czerpiąc inspirację z wcześniejszej tradycji regionalistycznej Namysłowa, odnoszącej się również do działalności innych organizacji pozarządowych. Co ciekawe, działacze TPNiZN od początku mogli liczyć na przychylność wydawniczą Namislavii, prowadzonej przez prezesa TMZN Tadeusza Wincewicza. Nakładem tej oficyny ukazały się w 2016 r. dwie prace autorstwa Mateusza Magdy i Bartłomieja Porzucka, poświęcone pierwszym latom powojennym. Aktywność na polu popularyzatorskim podtrzymana została w roku 2019 wydaniem kolejnej pozycji książkowej autorstwa prezesa TPNiZN, czyli Spacerem po dawnym Namysłowie.

Ponowna rejestracja TMZN w 2019 roku

28 listopada 2019 r. Towarzystwo Miłośników Ziemi Namysłowskiej zostało ponownie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego. W skład Zarządu reaktywowanego w ten sposób stowarzyszenia weszli wówczas Tadeusz Wincewicz jako prezes, Zenon Odziomek jako sekretarz i Dariusz Rybak jako członek Zarządu. Siedzibą organizacji został z kolei gmach Izby Regionalnej w Namysłowie, zlokalizowany przy ul. Szkolnej 2.

Rejestracja ta wyznaczyła nowy etap formalny w historii organizacji. Nie oznaczała jednak automatycznie, że wszystkie wcześniejsze działania muzealne, wydawnicze i edukacyjne zostały wznowione w takim samym zakresie. Dostępne źródła publiczne znacznie lepiej dokumentują dorobek wydawniczy TMZN (a w zasadzie słusznie kojarzonego z nim wydawnictwa Namislavia) niż jego bieżącą aktywność w poszczególnych latach 2020–2026.

Pewnym akcentem widocznym na mapie ważnych działań lokalnych był projekt „Niepodległość w powiecie namysłowskim – szlakiem granicy polsko-niemieckiej”. Z inicjatywy działaczy TMZN przy budynkach dawnych posterunków granicznych umieszczone zostały wówczas pamiątkowe tablice. Poniżej fotografie tego rodzaju obiektów, zlokalizowanych w Skoroszowie, Brzezince i Smogorzowie.

„Rocznik Ziemi Namysłowskiej” i inne lokalne publikacje ostatnich lat

W grudniu 2021 r. ukazał się pierwszy tom Rocznika Ziemi Namysłowskiej, wydany przez Namislavię. Publikacja liczy 308 stron i zawiera teksty poświęcone historii miasta, okolicznych miejscowości, zabytkom, kulturze i znanym postaciom związanym z regionem.

W roczniku opublikowano m.in. opracowania dotyczące pokoju namysłowskiego, średniowiecznych dziejów miasta, losów Parafii Rzymskokatolickiej św. Apostołów Piotra i Pawła w latach 1946–1961 oraz działalności TMZN w latach 1959–1999. Tom stał się więc nie tylko zbiorem tekstów historycznych, lecz również nośnikiem pamięci o samym ruchu regionalistycznym. Wydanie rocznika pokazało, że materiały zgromadzone przed wieloma laty mogą zyskać nową wartość, jeśli zostaną opracowane i udostępnione. To ważny wniosek zarówno dla dawnego środowiska TMZN, jak i dla współczesnych organizacji zainteresowanych dokumentowaniem historii.

Namysłów, pomimo spadku aktywności wydawniczej Namislavii, pozostaje ośrodkiem względnie płodnym literacko. Na przestrzeni ostatnich lat powstał m. in. cykl Moja droga, opracowywany od 2021 r. przez Arkadiusza Oleksaka z namysłowskiego oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich. Z kolei środowisko TPNiZN opracowało m. in. turystyczno-kulinarne przewodniki Smaki przeszłości oraz Kiedyś tu była… Gospoda.

Co pozostaje wspólnym dziedzictwem?

Historia Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej pokazuje kilka szczególnie ważnych tradycji regionalizmu. Gromadzenie źródeł, wydawanie opracowań, ochronę zabytków, edukację młodzieży, popularyzację lokalnej historii i budowanie więzi społecznych. Współczesne Towarzystwo Przyjaciół Namysłowa i Ziemi Namysłowskiej może te tradycje rozwijać przy wykorzystaniu nowych narzędzi. Na myśli mam tu możliwości zastosowania strony internetowej, mediów społecznościowych, dokumentacji cyfrowej, gier miejskich, spacerów. a także projektów partnerskich.

Nie chodzi tu o kopiowanie dawnego modelu działania ani o przypisywanie sobie dorobku innej organizacji. Chodzi o świadome korzystanie z doświadczeń poprzedników, a przede wszystkim rozwijanie własnej odpowiedzi na potrzeby współczesnego Namysłowa.

Przykładem takiego podejścia może być tworzenie społecznego archiwum regionalnego, digitalizacja dawnych pocztówek i fotografii, zbieranie wspomnień mieszkańców, a także opracowywanie historii kolejnych miejscowości Ziemi Namysłowskiej.

Dziedzictwo Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej pozostaje bez wątpienia ważną częścią historii namysłowskiego regionalizmu. Jego najlepszym upamiętnieniem będzie nie tylko przypominanie dawnych osiągnięć, lecz także zachowywanie źródeł, udostępnianie wiedzy i zachęcanie kolejnych pokoleń do odkrywania własnej Małej Ojczyzny.

Literatura: 1. K. Kuliński, Pierwsze lata polskiej służby kolejowej w Namysłowie, Namysłów 2015; 2. M. M. Magda, Uciekinierzy, osadnicy, przesiedleńcy, autochtoni. Ziemia Namysłowska lat 1945-1947 w relacjach i wspomnieniach mieszkańców, Namysłów 2016; 3. B. Porzucek, Powiat namysłowski w latach 1945-1947. Problemy zarządzania i zagospodarowania, Namysłów 2016; 4. K. Kuliński, Legenda smogorzowska, Namysłów 2018; 5. H. Caputa, Kościół i szkoła w Smogorzowie. Matrona kultury polskiej na Śląsku, Namysłów 2018; 6. Rocznik Ziemi Namysłowskiej (red. T. Wincewicz), tom 1, Namysłów 2021.