Dlaczego „Namysłów”?
Przez lata powstały różne hipotezy, którymi posługiwano się, chcąc wyjaśnić pochodzenie nazwy miasta. Dwie z nich zawarł pastor W. Liebich w wydanej w 1862 roku „Kronice miasta Namysłowa…”, kilka kolejnych podają inne publikacje.
Są wśród nich zarówno takie, które prezentują etymologię nazwy jako związaną z przyrodą, ale i z legendą o Smogorzowskim Smoku, z zakładaniem nowej osady na prawym brzegu Widawy oraz o legendarnym założycielu grodu. Pamiętać warto, że Namysłów po raz pierwszy został wspomniany jako Namizlow w dokumencie wystawionym we Wrocławiu 19 czerwca 1233 r.
Propozycja nr 1
Jak zanotował kronikarz Liebich:
„Co do pochodzenia nazwy, przekazy są różne. Ludowa przypowieść wyprowadza ją od kosów (w języku niemieckim Amsel), które licznie przebywały i zakładały gniazda pośród krzewów porastających okolice, gdzie obecnie stoi ratusz, kramy i ławy chlebowe”.
W. Liebich, Chronik der Stadt Namslau von Begründung derselben bis auf die neueste Zeit: Nach einer im Namslauer Stadt-Archiv befindlichen Chronik bearbeitet, Namslau 1862, s. 18-19.
Kosy są pospolite w parkach i ogrodach Namysłowa również i dziś, co czyni legendę ludową prawdopodobną dla współczesnego odbiorcy. Kto wie, być może czarny ptak z miejskiej pieczęci wcale nie symbolizuje orła?
Propozycja nr 2
Zdaniem tego samego kronikarza, pewniejszą tezą miałaby być ta, która odnosi się do polskiego powiedzenia „na moje słowo”. Wygłosić miał je wpływowy organizator osadnictwa w dolinie Widawy, zachwalający tereny, które określamy dziś mianem Starego Miasta. Od „na moi slowo” powstała nazwa Namoislow, skrócona w Namslow, a następnie zniemczona w formie Namslau. Jeszcze w XIX wieku współcześni Liebichowi polskojęzyczni mieszkańcy nazywali ponoć swoje miasto Namislow.
Propozycja nr 3
Według niektórych badaczy nazwa Namysłów pochodzi od imienia założyciela osady, niejakiego Namysła, bądź Namysława. Takim imieniem nazywano zresztą czasami stojący przy Bramie Krakowskiej drewniany posąg rycerza. Postument ten, dzieło oleśnickiego rzeźbiarza Zbigniewa Podurgiela, ustawiono tam w grudniu 1996 r. Wysłużoną rzeźbę zastąpiła niedawno nowa figura, wykonana przez Grzegorza Michlaka z Woskowic Górnych.
Propozycja nr 4
Namysłowem nazwano miejsce, w którym ludzie terroryzowani przez smoka mieszkającego w jamie nieopodal Smogorzowa namyślali się nad tym, czy wyruszyć na wyprawę przeciwko potworowi. Cytując jedną z wersji lokalnego podania:
„Ludność, stale gnębiona przez strasznego potwora, zmuszona była uciekać na tereny odległe o kilkanaście kilometrów. Tam, po długich namysłach, postanowiono zorganizować wyprawę przeciw smokowi, a miejsce to zwano odtąd Namysłowem”.
Legenda smogorzowska, [w:] https://smogorzow.pl/smogorzow/legenda_smogorzowska/, [dostęp: 23 III 2026 r.].
Według legendy to właśnie mieszkańcy, podejmując wspólną decyzję o walce z potworem, nadali temu miejscu nazwę Namysłów.
Propozycja nr 5
Proponuje się też wyprowadzenie nazwy miasta od rzecznych namułów, osadów niesionych przez wody rzeczne. Namysłów położony jest w dolinie Widawy, która właśnie tutaj zmienia kierunek swojego biegu, z południowego na zachodni. Przepływają tutaj również jej dopływy i mniejsze cieki wodne: Młynówka, Namysłówka, Chełszcząca czy Kraszewska Struga. Rzeki te oraz potoki przez wieki nanosiły osady i kształtowały krajobraz doliny, wpływając bezpośrednio na warunki osadnicze miasta.
Która z powyższych hipotez jest prawidłowa?
Nie wiadomo. Każdy z nas może wybrać więc tę, która jego zdaniem jest najbliższa rzeczywistości, pamiętając jednak oczywiście o innych możliwościach. Osobiście przychylałbym się do wersji numer trzy, związanej z imieniem hipotetycznego rycerza Namysła-Namysława, prawdopodobnie blisko związanego z wrocławskim dworem księcia Henryka I Brodatego.
Artykuł opublikowany został również na łamach 119 numeru Gazety Namysłowskiej z 30 września 2025 r.
